ملاخدیجه و بچه ها، ابراهیم مختاری، 26 دقیقه، 1375.

"ملاخدیجه و بچه‌ها" یک فیلم 16 میلی متری از مجموعه‌ی مستندهای "کودکان سرزمین من" است، پروژه‌ای که در سال 1375 به تهیه کنندگی محمدرضا سرهنگی و به سفارش گروه کودک شبکه‌ی دو، با موضوع کلی "کودکان مناطق مختلف ایران" در 52 قسمت تعریف می‌شود؛ فیلم‌هایی درباره‌ی "تک آدم‌ها" که با نگاه کلی‌نگر دهه‌های قبل ایران فاصله دارد. (1)
دو مستند "مکرمه، خاطرات و رؤیاها" و "زینت، یک روز به خصوص" در سال‌های 1378 و 1379 در کنار "ملا خدیجه و بچه‌ها" به نوعی، سه‌گانه‌ی به هم مرتبطی را می‌سازند که در آن‌ها مختاری به زندگی روزمره-ی به خصوص سه زن نزدیک شده است. زن‌هایی که پیش از هرچیزی در گذران هر روزه‌ی عمرشان کنش-گرانه عمل و زندگی کرده‌اند. ابراهیم مختاری که در سال‌های بر تب و تاب دهه‌ی 1360 "اجاره‌نشینی" را می‌سازد در این فیلم‌ها و نیز تا حدودی در "زعفران" (1369) مسئله‌اش نزدیک شدن به زندگی آدم‌های معمولی و تا حدی در حاشیه‌ی جامعه بوده است. حاشیه از این جهت که هیچ کدام از این زن‌ها زندگی هماهنگی با زنان ساکن در پایتخت و شهرهای مشابه آن ندارند. از طرفی در این فیلم‌ها مختاری بی هیچ عنوان به دنبال "سوژه‌ی عجیب و غریب و جذاب برای نمایش" نرفته است. کار او در این فیلم‌ها مشاهده و نمایش بی‌واسطه است.
ملا خدیجه زنی است ساکن مهریز یزد که در حیاط خانه‌اش یک مکتب تابستانی آموزش قرآن برای بچه‌ها راه انداخته است. بچه‌هایی که در دو ردیف دخترانه و پسرانه روی زیر اندازهایشان در حیاط نشسته‌اند و هر کدام با صدای بلند مشق خودشان را تمرین می‌کنند. ملا، پیش از رسیدن بچه‌ها حیاط را آب و جارو کرده و حالا در فاصله‌ای دورتر از آن‌ها نشسته و کارهای روزمره‌اش را پیش می‌برد. حواسش به بچه‌ها هست، ایرادهایشان را خواندن برطرف می‌کند و بهشان تکلیف‌های صوتی می‌دهد تا نظم کلاس در این حین به هم نخورد. بچه‌ها برای خوردن ناهارشان از او اجازه می‌گیرند و در این زمان خانه را روی سرشان می‌گذارند. آب کوزه‌های گوشه‌ی حیاط تمام شده و دو تن از پسرها می‌روند که برای مخزن اصلی از آب انبار آب بیاورند. دختر بچه‌ای نشسته کنار حوض و ظرف غذای ملا را می‌شوید...
به این ترتیب، کلاس درس ملاخدیجه بی هیچ ادعایی در پیوند بودن با روش‌های نوین آموزشی، کلاس خودگردان و پر نشاط است. در فیلم، بچه‌ها را می‌بینم که یک روز همراه ملا وارد باغ میوه‌ای می‌شوند و یک دل سیر انجیر می‌خورند. ملا خودش از درخت بالا رفته و برای بچه‌ها انجیر می‌چیند. ملا تفریح بچه‌ها را کنترل وهدایت می‌کند. شیطنت‌هایشان موقع خوردن ناهار و دعواهای احتمالی‌شان از چشمش دور نیست. "ملاخدیجه آمیزه ای است از اقتدار و محبت. اقتدارش تا حدی است که این بچه ها خانه را روی سرشان خراب نکنند و نه بیشتر و محبتش آن قدری هست که این طفل‌های گریز پا را به مکتب برگرداند."(2) و این برای من به نوعی همان روایت ملا خدیجه است "آموزش" است.
در واقع اگر حضور ابراهیم مختاری و تیمش را در حین ساخت فیلم فراموش کنیم، ملاخدیجه در این فیلم، زنی است که به واسطه‌ی شیوه‌ی به خصوص گذران زندگی‌‌اش توانسته به نوعی "روایتگری" برسد. به جای تنها نشستن در سنین پیری، انفعال و چشم دوختن به دری که توقع "سر زدن بچه‌ها" را به حداکثر می-رساند، در حیاطش کلاس درس راه انداخته و همان طور که در پیش بردن زندگی‌ روزمره‌اش شیوه‌های خاص خودش را داشته در آموزش و تعلیم و تربیت هم به روش خودش عمل کرده است.

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

mollaKhadija and the children Ebrahim Mokhtari 2

 

منابع

- زهرا ملوکی در گفتگو با پیروز کلانتری، مستندسازی و شهر(1392)، در پایگاه اینترنتی انسان شناسی و فرهنگ. آدرس: http://old.anthropology.ir/node/23853
- شمیم مستقیمی، گزارش یک مستند و یک گفتگو (1392)، در پایگاه اینترنتی و مستند.آدرس: http://vamostanad.com/?p=6039

برچسب ها: دهه 1370

اضافه کردن نظر

کد امنیتی
تازه سازی